Rysunek diagnostyczny – podstawowe narzędzie terapeutyczne i kuluary interpretacji.

little girl playing with colors. The focus is on the hand lying on the paper

Rysuj, a powiem Ci kim jesteś.

Wiem, że w grudniowych zapowiedziach obiecałem Wam wpis dotyczący  kuluarów techniki przesłuchań w policji i diagnostyki rysunków psychologicznych. Przemyślałem sprawę i doszedłem do wniosku, że jest to trochę „zbyt szeroki” temat na jeden artykuł. Dziś zdradzę Wam kilka sposobów na interpretacje rysunków psychologicznych. Z kolei o technikach przesłuchań poszepczemy w następnym tygodniu. Na pewno wielu z Was zastanawiało się, jakim cudem psycholog/terapeuta diagnozuje pacjenta/klienta na podstawie kilku kresek na kartce papieru. Diagnostyka graficzna była, jest i będzie cenionym narzędziem pedagogiczno – psychologicznym każdego szanującego się profesjonalisty wspomnianej profesji. Rysunek bowiem bardzo często może stać się kluczem w diagnozie dziecka, z którym kontakt interpersonalny jest ograniczony, dorosłego nie potrafiącego wyjaśnić tego, co dzieje się w jego podświadomości, jak również poszukiwanego sprawcy przestępstwa… Sprawcy przestępstwa? Tak. Diagnoza graficzna dotyczy również analizy pisma – listy zostawiane przez samobójców lub morderców – lub pozostawionych na miejscu śladów będących odzwierciedleniem motywów i przyszłych zamiarów sprawcy.

Dzisiaj skupimy się jednak głównie na podstawowych zasadach diagnostyki rysunków psychologicznych. Bardzo często w filmach psychiatrzy proszą swoich pacjentów o narysowanie na kartce papieru domu, drzewa lub swojej rodziny… Ile rzeczywiście możemy wywnioskować z owych rysunków i skąd właściwie znamy pewne wytarte interpretacje ich elementów?

Kiedyś pisząc artykuł dotyczący interpretacji kolorów, tłumaczyłem Wam dlaczego np. kolor czerwony utożsamiany jest z psychologiczną symboliką walki, motywacji, energii, przetrwania i bólu.  Zacytuję w tym momencie sam siebie, aby dwukrotnie nie wyjaśniać tego samego, cyt. „Każdy z kolorów pojawiał się przed oczami naszych przodków w konkretnych sytuacjach, którym towarzyszyły konkretne emocje. Na przykład w czasie wojen permanentnie pojawiał się kolor krwi, będący różnymi odcieniami barwy czerwonej. Nasze umysły od setek lat nauczyły się symboliki czerwieni jako sygnału do podjęcia walki, uruchomienia instynktu przetrwania lub wyostrzenia naszej uwagi. Oczywiście oprócz aspektu kulturowego, kod znaczeniowy poszczególnych kolorów tworzy się dzięki naszemu własnemu empiryzmowi. Kolor czerwony nie traci swojej symboliki, ponieważ w dzisiejszych czasach nadal się kaleczymy lub oglądamy filmy akcji, horrory lub medyczne dokumenty, przy których jesteśmy świadkami obrazu krwi(…)” – całość artykułu o interpretacji kolorów znajdziecie tutaj. Tak, jak w przypadku psychologicznej symboliki barw, elementy naszych wyobrażeń domu, czy drzewa również mają swoje podświadome uzasadnienie w naszym wypracowanym przez lata sposobie pojmowania świata. Zanim jednak przejdziemy do analizy przykładowego rysunku, pozwolę sobie powiedzieć o jeszcze jednej – zaryzykuję, że najważniejszej – rzeczy dotyczącej diagnostyki. Najczęstszym błędem „świeżo upieczonych” diagnostyków jest nadinterpretacja. Niestety bardzo często zdarza się, że interpretujemy rysunek nie bazując tylko i wyłącznie na znanej nam standardowej symbolice psychoanalitycznej, ale również na własnych, prywatnych skojarzeniach. W ten sposób np. pacjent rysujący swoją matkę jako węża grzechotnika, może zostać zdiagnozowany jako podświadomie bojący się lub nienawidzący swojej rodzicielki. W rzeczywistości swoją matkę skojarzył z grzechotnikiem, ponieważ, co wieczór w dzieciństwie mama śpiewała mu dobranocki, używając przy tym instrumentu jakim jest grzechotka…

thumb31_9037696

Między interpretacją i prawidłową diagnozą a „nadinterpretacją” istnieje cienka granica. Prowadzący badanie musi surowo trzymać się szablonu, który został stworzony na bazie tysięcy obserwacji i badań diagnostyki rysunku. Poniżej przykładowy szablon, będący narzędziem diagnostycznym w przypadku sporządzania przez pacjenta/klienta rysunku postaci ludzkiej.

Jolles opracował listę symboli, będących wskaźnikami emocjonalnymi, ułatwiającymi interpretację rysunku – postaci:

1) Ręce – służą do zmiany lub kontrolowania otaczającego środowiska.
a) Złożone na piersiach – wrogość lub podejrzliwość.
b) Trzymanie za plecami – pragnienie kontrolowania złości, niechęć do kontaktów interpersonalnych
c) Brak – nieprzystosowanie, bezradność.
2) Stopy – poziom aktywności interpersonalnej.
a) Duże – dążenie do bezpieczeństwa lub męskości.
b) Małe – zależność, stłumione odczuwanie.
c) Brak – brak niezależności.
3) Palce
a) Długie i spiczaste – agresywność, wrogość.
b) Zaznaczone pętelkami lub pojedynczą kreską – pragnienie stłumienia agresywnych impulsów.
4) Głowa
a) Duża – Zaabsorbowanie światem wyobraźni, koncentracja na aktywności umysłowej.
b) Mała – osobowość obsesyjno – kompleksowa, poczucie niższości intelektualnej.
c) Odwrócona tyłem – tendencje paranoidalne lub schizoidalne.
5) Nogi
a) Brak – stłumienie, prawdopodobny lęk przed kastracją.
b) Różnice w wielkości – sprzeczne uczucia dotyczące niezależności.
c) Długie – Dążenie do autonomii.
d) Krótkie – Upośledzenie życia emocjonalnego.
6) Usta
a) Przesadnie podkreślone – niedojrzałość, agresywność.
b) Bardzo duże – erotyzm oralny.
7) Ramiona
a) Nierówne – niestabilność emocjonalna.
b) Szerokie – zaabsorbowanie odczuwaną potrzebą siły.
c) Kwadratowe – nadmierna defensywność, wrogość w stosunku do innych ludzi.

Naturalnie oprócz „treści obrazu”, diagnozie poddawany jest również jego sposób powstania, grubość kreski, nacisk, dobieranie kolorów, tempo, pierwszy i ostatni element, który pojawi się na obrazie…

O teorii można mówić bez końca. Chciałbym pokazać Wam, jak wygląda diagnostyka w praktyce. Poniżej zamieszczam fragment mojej pracy zaliczeniowej, której celem było postawienie diagnozy osobie X. Pan X zgodził się na publikację swoich badań, ja też nie mam nic przeciwko, więc zaczynamy…

Zadanie diagnostyczne nr 1 „Rysunek rodzinny”

Polecenie: „Narysuj portret swojej rodziny i podpisz narysowane wizerunki.”

Obserwacje:

Klient, jako pierwszą postać rysuje swoją byłą narzeczoną. Jest ona najprawdopodobniej osobą najbardziej znaczącą dla klienta.  W drugiej kolejności klient rysuje swojego ojca, następnie matkę, babcię, siebie, brata i psy. Relatywna wielkość rysowanych postaci może być interpretowana, jako wskaźnik znaczenia danej postaci dla klienta. Wyraźne większy jest wizerunek babci klienta. Babcia może potencjalnie budzić w kliencie lęk lub być członkiem rodziny, którego klient w jakiś sposób podziwia. Dokładne zdobienie postaci babci i uwidocznienie jej z licznymi szczegółami (tak jak w przypadku postaci byłej narzeczonej) daje jej również charakter osoby znaczącej. Wizerunek postaci brata klienta, narysowany w ostatniej kolejności wraz z psami i nienaturalnie pomniejszony (wzg. np. psów), może świadczyć o mniejszym znaczeniu tej osoby dla klienta.  Klient najbliżej siebie rysuje swoją babcię. Zaryzykuję stwierdzenie, że jest z nią najsilniej związany emocjonalnie. Narysowane postacie znajdują się w konkretnych odległościach od siebie. Jedynie rodzice umiejscowieni zostali blisko siebie. To samo dotyczy psów i brata klienta. Klient narysował siebie na skraju kartki. Izolowanie własnej postaci od reszty rodziny może być przejawem występowania u klienta tendencji do wycofywania się z kontaktów z rodziną. Brak połączeń postaci rękami potencjalnie świadczy o słabej więzi emocjonalnej między narysowanymi postaciami. Pominięcie dłoni może oznaczać brak czułości, miłości, zrozumienia w rodzinie. Warto zauważyć, że jedyną osobą, której klient narysował dłonie jest postać babci.
Zazwyczaj osoba badana najbliżej siebie rysuje osobę, z którą czuje się najsilniej związane emocjonalnie. Analogicznie osoby nieakceptowane przez rysującego, są na rysunku odsuwane lub całkowicie pomijane. Postać byłej narzeczonej jest najbardziej odsuniętą postacią od postaci klienta.  Może być ona źródłem lęku klienta, niepokoju, niechęci lub przykrych uczuć.

Zadanie diagnostyczne nr 2 „Metafory członków rodziny”

Polecenie: „Wyobraź sobie, że spotykasz czarodzieja, który zamienia każdego z członków twojej rodziny w jakieś zwierzę. Kto, zamieniłby się w co? Dopisz nazwy zwierząt pod wizerunkami członków rodziny.”

Obserwacje: 

Z opisu klienta można zauważyć, że postać babci „łania” jest najbardziej związana emocjonalnie z klientem „jelonek”. Możemy odrzucić wcześniej założony,  potencjalne odczuwalny lęk względem tej osoby przez klienta.  

 

Zadanie diagnostyczne nr 3 „Rysunek  postaci ludzkiej, samego siebie”

Polecenie: „Narysuj siebie!”

Obserwacje: 

Klient narysował siebie trzymającego ręce za plecami. Zaryzykuję stwierdzenie, że może świadczyć to o pragnieniu kontrolowania złości lub niechęci do kontaktów interpersonalnych. Duże stopy mogą świadczyć o dążeniu klienta do bezpieczeństwa lub męskości. Duża głowa natomiast potencjalnie świadczy o  zaabsorbowaniu światem wyobraźni, dużej koncentracji na aktywności umysłowej. Długie nogi mogą świadczyć o dążeniu klienta do autonomii. Przesadnie podkreślone usta mogą świadczyć o niedojrzałości lub agresywności. „Kwadratowe ramiona” to potencjalna nadmierna defensywność, wrogość w stosunku do innych ludzi.

Zadanie diagnostyczne nr 4 „Rysunek  drzewa”

Polecenie: „Narysuj drzewo.”

Obserwacje: 

Narysowane przez klienta drzewo znajduje się w większej części na lewej stronie kartki. Biorąc pod uwagę fakt, że klient nie jest mańkutem możemy przypuszczać, że jest introwertykiem. Wielkość drzewa i ostre, nerwowe pociągnięcia kreski mogą świadczyć o skłonnościach klienta do agresji. Przesadne podkreślenia pnia, mogą świadczyć o zahamowaniach emocjonalnych i myśleniu analitycznym. Dziupla w pniu może mieć potencjalny związek z urazem, np. chorobą lub mieć symbolikę seksualną. Brak linii przedstawiających ziemię może świadczyć o podatności klienta na stres. Bardzo mocno zaznaczona sfera emocjonalna (duża korona drzewa, liście przy jego korzeniach). Szeroki pień drzewa może świadczyć o dużym racjonalizmie klienta. Duża ilość korzeni natomiast, o zachwianym poczuciu stabilizacji.

Zadanie diagnostyczne nr 5 „Rysunek  domu”

Polecenie: „Narysuj dom.”

Obserwacje: 

Narysowany przez klienta dom, oprócz podstawowych elementów zawiera tzw. „elementy dodatkowe” np. płot, kwiatki. Może to świadczyć o potrzebie dokładniejszego uporządkowania środowiska, czego powodem jest brak poczucia bezpieczeństwa. Komin może świadczyć o poczuciu ciepła w sferze psychicznej, jak również o konflikcie z ważną osobą płci męskiej. Duża ilość dymu natomiast może świadczyć o wewnętrznym napięciu klienta. Zamknięte drzwi świadczą o potencjalnej defensywności. Wspomniany wcześniej już płot, może być symbolem potrzeby ochrony emocjonalnej. Przesadnie duży dach może świadczyć o poszukiwaniu przez klienta satysfakcji w fantazjach. Zamknięte okna, ponownie mogą świadczyć o defensywie i wycofaniu. Bardzo długa ścieżka, może świadczyć o ograniczonej dostępności. Brak firanek w oknach może być symbolem zachowania otwartego, bezpośredniego klienta. 

Reklamy
Otagowane

4 thoughts on “Rysunek diagnostyczny – podstawowe narzędzie terapeutyczne i kuluary interpretacji.

  1. Kinga Kuszak pisze:

    przydatne

    Polubienie

  2. Dorotka pisze:

    ciekawe – musze wypróbować 😉

    Polubienie

  3. Zuzia D. pisze:

    nice 😀

    Polubienie

  4. Magda Braf pisze:

    polecam narysować sobie rysunek przed przeczytaniem artykułu 😉

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: